Firmy, które odnoszą sukces z reguły odnoszą sukcesy, a firmy, które ponoszą porażkę z reguły ponoszą porażki. To przez cele. Niektóre firmy definiują jasno swoje cele w długiej perspektywie czasowej, a inne nie. Firmy, które wyznaczają cele odnoszą sukcesy bo dokładnie wiedzą dokąd zmierzają. To takie proste.

Pomyślmy o statku opuszczającym port z dokładnie wyrysowaną i zaplanowaną trasą podróży. Kapitan i załoga wiedzą dokąd zmierzają i ile to zajmie. Mają konkretny cel i na 10 tyś. przypadków 9999 dotrze do celu.

Pomyślmy teraz o innym statku, identycznym tylko bez załogi i kapitana. Jest to statek bez jakiegokolwiek celu podróży. Odpalamy silniki i pozwalamy mu płynąć. Jeśli wypłynie z portu, to albo gdzieś zatonie, albo osiądzie na mieliźnie. Nie może nigdzie dotrzeć, bo nie ma ani celu, ani planu podróży. Z ludźmi jest identycznie.

Earl Nightingale, 1957

Cele to pożądane przez firmę stany rzeczy, do osiągnięcia których firma zmierza w dłuższych i krótszych okresach. Są one często utożsamiane z funkcjami, jakie pełnią na rzecz organizacji. Podstawowe funkcje celów w firmie to (Griffin, 2012):

  • funkcja porządkująca – cele stanowią wskazówkę i nadają jednolity kierunek działania wszystkim pracownikom firmy,
  • funkcja motywująca i integracyjna – cele mogą być źródłem motywacji dla pracowników, zwłaszcza jeśli osiągnięcie celu może zostać nagrodzone,
  • funkcja planistyczna i koordynująca – praktyka ustalania celów sprzyja dobremu planowaniu a ono z kolei ułatwia ustalenie celów w przyszłości,
  • funkcja kontrolna – cele dają skuteczny mechanizm oceny i kontroli. Oznacza to, że przyszłe wyniki będzie można oceniać na podstawie stopnia realizacji wytyczonych dziś celów.

“Cel jest drogowskazem dla przyszłych działań i podstawą kontroli ich skuteczności. Ta logika postępowania przyświeca niemal każdemu naszemu działaniu. Jeżeli chcemy np. przenieść jakiś przedmiot, to przed podjęciem tego działania ustalamy miejsce (cel), w którym go ustawimy, a następnie określamy najkrótszą drogę przeniesienia. Oznacza to, że zaczynamy optymalizować nasze działania. W trakcie przenoszenia kontrolujemy kierunek, w którym podążamy. Jeżeli zboczymy z obranego kierunku, to automatycznie dokonujemy korekty. (…) Na tym banalnym przykładzie możemy zauważyć, iż występujący w procesie planowania wybór celów nie jest niczym niezwykłym. Jest to powszechnie występujący element racjonalizacji działań. Cel jest punktem zorientowania wszelkich działań przed, w trakcie oraz po ich realizacji.

(Kłeczek, Kowal, Woźniczka, 1996)

Nie można ukryć, że cele pożądane przez firmę, mogą w pewnym momencie być konsekwencją dominującej siły w firmie, co może doprowadzić do pomylenia celów indywidualnych członków firmy (cele indywidualne) z celami własnymi całej firmy (cele systemu). Istnieje zasadnicza różnica pomiędzy «celami indywidualnymi» a «celami systemu», które są określane jako «socjoekonomiczne» i «ekonomiczne». Przez cele indywidualne rozumie się te cele, które chcą osiągnąć osoby lub grupy wchodzące w skład organizacji według wyraźnie określonej preferencji indywidualnej (np. kwestia prestiżu, bezpieczeństwa i własnej niezależności) lub funkcji użytkowej tj. wizerunek firmy, warunki socjalne, klimat pracy. Natomiast przez cele systemu (firmy) rozumie się te cele, które odpowiadają wizji firmy lub które są wspólne dla całej organizacji. Wśród tych celów znajduje się wydajność, wzrost, przetrwanie i kontrola.

Zdaniem P. Druckera, istnieje aż osiem obszarów w odniesieniu do których można sformułować cele:

  • pozycja na rynku
  • innowacja
  • produktywność
  • zasoby fizyczne i finansowe
  • działania kierownictwa
  • działania pracowników
  • zyskowność
  • społeczna odpowiedzialność firmy

Reasumując, dobre zarządzanie firmą powinno być oparte na dobrym systemie celów. Bez celów nie jest możliwe odpowiednie planowanie, organizowanie i kontrola. Często cele są źle określane, mylą się z polityką lub z dobrymi intencjami. Aby tego uniknąć, przy formułowaniu celów firmy należy postępować zgodnie z poniższymi zasadami.

ZASADY USTALANIA CELÓW FIRMY:

  • Należy ustalić hierarchię ważności celów.
  • Trzeba przestrzegać logiki przy ustalaniu celów (nie mogą być wzajemnie sprzeczne, cele szczegółowe muszą wynikać z ogólnych).
  • Cele powinny być ambitne ale jednocześnie realne tj. możliwe do osiągnięcia.
  • Cele powinny być formułowane jasno i wyczerpująco.
  • Cele powinny być określone w czasie tj. posiadać termin ich osiągnięcia.
  • Cele firmy powinny być zbieżne z celami pracowników (w przeciwnym razie mogą powstać problemy z ich realizacją).

Jeśli nie masz celu, to nie wiesz, czy obrałeś właściwą drogę. Wyniki możesz ocenić tylko przez konfrontację z wcześniejszymi oczekiwaniami. Nie wiesz, czy posuwasz się naprzód, czy tylko dryfujesz, jeśli nie widzisz wyraźniejszego celu swej działalności.

(Koźmiński & Piotrowski, 1998)

Cytat ten oddaje istotę celów firmy oraz pokazuje konsekwencje braku ich wyznaczenia. Bez celów firmy dryfują, są narażone na silne oddziaływanie otoczenia, których nie są w stanie wykorzystać lub nie są w stanie obronić się przed nimi.

Renata Marciniak

Author Renata Marciniak

More posts by Renata Marciniak

Leave a Reply